Posts tonen met het label Plaatsen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Plaatsen. Alle posts tonen

woensdag 3 november 2010

Ander Spanje

Van plan om naar Barcelona te gaan? Hier is een tip: blijf een half uurtje langer in het vliegtuig zitten. Aan dezelfde kust een paar honderd kilometer verder ligt een juweel van een stad waar je niet je nek breekt over zakkenrollers en toeristen, en die op alle fronten met Barça kan concurreren, tenzij je toevallig ernstig verslaafd bent aan de rottende kadaver architectuur van Gaudi.

Valencia heeft een mooi, oud hart met een lieve ratjetoe van een kathedraal en een onuitputtelijke collectie negentiende eeuwse roomtaartgevels, bezaaid met frivole torentjes en koepeltjes. De drooggevallen bedding van wat ooit de rivier de Turia was is omgetoverd in een park vol fonteinen en palmbosjes en ligt als een groen lint om het centrum heen gevleid. Richting zee mondt het groots uit in Valencia's antwoord op Gaudi, de Ciudad de las Artes y de las Ciencias – een overweldigend complex van frisse, futuristische architectuur van de hand van stadszoon Calatrava. Je moet het zien om het te geloven; bij avond, als de golvende lijnen van de verlichte ribben, helmen en vleugels van deze gebouwen zich weerspiegelen in de gladde vijver waarin ze zijn neergezet is de zinsbegoocheling compleet. Vooral wanneer, zoals op de avond dat wij er waren, te midden van dat alles een koperorkest met veel tromgeroffel dramatische marsmuziek van zich geeft – even was er geen gisteren en geen morgen meer, geen ziekte en geen zorg, alleen maar een volmaakt prachtig hier en nu.

En verder: ijssalons die aardappeltortilla- en gazpacho-ijs verkopen; de Mercado Central, een schitterende Jugendstil markthal waar het een leven is van jewelste tussen de hammen, de vis en tomaten zo rood en rijp als je ze hier nooit ziet; de Lonja de Sede, de oude zijdebeurs, waar je bezijden de grote zuilenhal, als je de moeite neemt sommige van de ragfijn gesneden deurkapitelen wat beter te bekijken, gemene duiveltjes dingen kunt zien doen die de Partij van de Dieren nooit zou goedkeuren; het paleis van de Markies van Dos Aguas, een rococodruipkaars met een immense voordeurlijst helemaal gehouwen uit albast en een interieur van bonte negentiende eeuwse pronkvertrekken; winkeltjes vol katholieke parafernalia en een passementerie die 'De drie Weesgegroeten' heet, aan het prachtige Plaza de la Virgèn, waar in de gelijknamige, weelderig barokke koepelbasiliek een oud pastoortje de mis leest; en een heel mooi zee aquarium waar de haaien over je hoofd heen zwemmen zodat je hun rijen tanden kunt tellen, terwijl een blije belugawalvis het goed doet als Homer Simpson look-a-like. En, en, en…

Klik op de foto voor een een kleine impressie.

zondag 29 augustus 2010

Wenen in negen fragmenten

Van Oostenrijkers hoor je wel dat het aartsconservatieve, zo niet rechts-radicale engerds zijn. Maar Wenen bleek een fijne stad. Terwijl onze populisten schreeuwen om meer blauw op straat, heb ik in Wenen in vier dagen tijd precies vier politiebeambten gezien, alle vier tegelijk, in een tamelijk gemoedelijke schermutseling met een zwerver. In diezelfde vier dagen hoorde ik precies één keer een sirene. In de metro hebben we per ongeluk zwart gereden omdat we klakkeloos veronderstelden ergens door een tourniquet te moeten; maar er zijn geen tourniquets in de Weense metro, alleen maar her en der een beleefd bordje met de vraag of je je kaartje hebt afgestempeld. Probeer dat in Amsterdam eens.

In het gebouw van de Secession vierde de hedendaagse kunst hoogtij. Links had iemand een gezellig quilt geborduurd van een roze mevrouw die zichzelf wijdbeens en bloederig zat te ontmaagden; rechts had een Poolse kunstenares met engelengeduld honderden identieke crucifixen in meccanoachtige patronen op de vloer gerangschikt. Het waren echter videopresentaties die overheersten: schokkerige, vreemde, plotloze filmpjes met rafelige randen en soundtracks vol gebabbel of geschreeuw, zodat het bij het betreden van de zaal leek of je een Russisch krankzinnigengesticht binnenliep.

Natuurlijk zijn er ook in zo'n gekkenhuis toch altijd een paar dingen die treffen. Een reeks grappige cartoons, bijvoorbeeld, met optimistisch-amerikaanse cliché's als tekst en een plaatje dat daar telkens haaks op stond. En op een wand in een gang had iemand met grote letters de bruikbare slagzin geschreven, "Don't protect me from what I want." Niettemin was het aan het eind van de rondgang een verademing om in de catacomben te eindigen in een grote zaal met Klimts Beethovenfries. Eindelijk echte kunst. Het aanwezige publiek schakelde er pardoes van in de Sixtijnsekapel-modus, en sprak alleen op fluistertoon achter zijn Secessionsfoldertje, alsof er bij stemverheffing zo'n donderend, Vaticaans 'silenzio!' zou klinken.

Schönbrunn bleek overrompelende coulissenarchitectuur op de grootst denkbare schaal, en lag vrolijk geel te glanzen onder de strakblauwe hemel. Jammer dat het binnen overwegend een enorme wit-met-gouden pofferetjeskraam is, met staatsievertrekken van een deprimerende gelijkvormigheid. Alleen de kamers in de tweede helft van de 'grand tour' brachten wat variatie, en een verrassende mate van keizerlijke huisvlijt. Het ene kabinet was beplakt met Chinese taferelen die door leden van de keizerlijke familie zelf verrassend vaardig waren getekend, in het andere waren kostbare indiase miniaturen in de wandbetafeling opgenomen die door diezelfde familie op de goede maat geknipt waren, een curieuze vorm van zondagsvandalisme.

Op een terras in het Museumsquartier zat een ongelukkig kijkende vrouw met twee mannen aan een tafeltje. De vrouw keek ongelukkig omdat een van de mannen een iPad had, en bezig was dat ding te gebruiken voor het enige doel waarvoor het geschikt is, namelijk het aan een andere man laten zien. Dat kon nog wel even gaan duren. Je kon aan gezicht van de vrouw aflezen dat ze hunkerde naar het moment waarop het glimmende kleinood hem uit handen zou glippen om in duizend dure gruzels op de terrastegels te eindigen.

Paleis Lobkowitz was een brandpunt van muziek. Hier was Beethoven kind aan huis, en ik probeerde me voor te stellen hoe men het voor elkaar kreeg de Eroïca uit te voeren in de helemaal niet ruim bemeten feestzaal die tegenwoordig naar haar vernoemd is. Nu liep in het tot theatermuseum geconverteerde paleis een rommelige bric-à-brac tentoonstelling onder de titel 'Mahler en Wenen'. Enkele items ontroerden: een handschrift van Das Klagende Lied, en Mahlers reusachtige, ivoorbeknopte dirigeerstok. Zijn dodenmasker ook, waarvan een weerspiegeling spookachtige in de ruimte leek te zweven, en waarboven het hemd hing dat de componist droeg toen hij stierf. Een mooie flanellen bloes, het merklabeltje nog in de kraag – zou hem dat niet gekriebeld hebben?

Hotel Sacher heeft alle allure van een ooit chique uitspanning die nu wordt platgelopen door kortgebroekte toeristen die uit zijn op hun obligate stukje Sachertorte. Wij voegden ons in deze onvermijdelijkheid, maar lieten ons niet afschepen met alleen maar zo'n stukje highly overrated want veel te droge chocoladepatisserie – in plaats daarvan opteerden we voor de 'Süszer Turm', vier lagen zoetigheid die tot in de verste uithoeken van de zaak opzien baarden en waarvan een indiase familie aan een naburige tafel een hele serie foto's schoot.

In het Oberes Belvedere, over taart gesproken, kon ik vaststellen dat ik inmiddels grondig genezen ben van mijn voorliefde voor Klimt. Terwijl het niet talrijke publiek zich verzamelde rond de glazen vitrrine waarin De Kus stond te glimmen, vond ik het mooier vast te stellen dat Mahlers schoonpapa, Carl Moll, heel sfeervolle, stille en donkere schilderijen maakte die me erg bevielen. Ook een enorme, haast bloederige zonsondergang van Schiele maakte indruk.

Tenslotte. Vier dagen lang heb ik me afgevraagd wat voor soort ham 'Palatschinken' in vredesnaam zou zijn. Thuis ontdekte ik pas dat een Palatschinken een pannenkoek is.

woensdag 5 mei 2010

Huisbezoek

Wilton House. Het klooster dat hier ooit stond overleefde als zovele Henry’s kerkrevolutie niet, en op de fundamenten verrees een Tudor landhuis voor de Herberts - politiek bedreven ladderklimmers die de ene dag baron Montgomery werden, en (letterlijk) de andere graaf Pembroke. Vervolgens brandde hun huis goeddeels af, maar de Engelse adel weet van de nood altijd een deugd te maken. Prompt werd Inigo Jones ten tonele gevoerd om Wilton te voorzien van een van de fraaiste Palladiaanse façades in Engeland. Met de behouden of herbouwde Tudorgevels en de neogotische kloostergang die Wyatt in de negentiende eeuw nog toevoegde vormt ze een even eclectisch als aangenaam geheel.

De huidige, achtiende graaf van Pembroke is een appetijtelijke jonge dertiger met een stoere hollywoodheldenkop en een decolleté vol bruisend borsthaar, getuige de fotoportretten die in de schaarse voor publiek geopende zalen welhaast even talrijk aanwezig zijn als de statige Van Dijcks. Volgende maand gaat hij trouwen met een blonde bimbo, helemaal bij-de-tijd. Niettemin heeft hij, na het overlijden van zijn vader, zijn ongetwijfeld flitsende baan bij een Londens designbureau vaarwel gezegd om zich fulltime aan het voorvaderlijk erfgoed te wijden. Of het zijn stemming goed heeft gedaan vragen we ons af, nadat hij ons op gedeprimeerd matte toon welkom heeft geheten in de introfilm die in de oude rijschool bezijden het huis als opmaat voor het bezoek wordt vertoond.

Voor de suppoosten in de Single en Double Cube Rooms zijn de voorvaderen even levend als de jonge graaf zelf. Een verhit debat ontspint zich over het reusachtige familieportret dat in de Double Cube Room boven de enorme sofa hangt. Te midden van rijzige, blondgelokte, pruillippige zonen ontwaren we daar het geschrokken dronkemansgezicht van de vierde graaf. Maar is de vrouw aan zijn zijde zijn geliefde Susan de Vere, die al dood was toen het schilderij werd gemaakt, of toch de opportunistische Anne Clifton, de powergirl-avant-la-lettre die na haar kwam, en die de graaf alleen maar trouwde omdat ze een machtige bondgenoot nodig had om de noodzakelijke wetswijziging tot stand te brengen die haar een verloren erfenis terug zou bezorgen? Het raadsel is niet opgelost, en zal dat ook vandaag niet worden.

De collectie is imposant, maar in deze veelheid tentoongespreid valt het koele en sjabloonachtige karakter van Van Dijcks portretkunst onvermijdelijk op, en in al zijn barokke grandeur kan het zich niet meten met een piepklein, frugaal zelfportretje dat weggestopt hangt in een hoekje van de Little Ante Room. Frans van Mieris, nooit van gehoord. Maar uit het inktzwarte duister van eeuwen doemt een waar en levend mensengezicht op, dat me met koolzwarte ogen vorsend aankijkt. Lang kijk ik terug. Vreemde verbondenheid.

Buiten is alles Engelse idylle. De natuur is met zekere hand binnen de perken van de menselijke esthetica gedwongen; vergezichten zijn nauwkeurig gecalculeerd, de diversiteit van boomsoorten is even onwaarschijnlijk als onnatuurlijk, met immense, oeroude ceders op het gazon, en te midden van dat alles klatert een riviertje dat wordt overspannen door de fameuze Palladian Bridge. Inigo Jones’ meesterlijke gevel licht zachtjes en vriendelijk op in de middagzon. Hier zou ik dagen kunnen zitten, met geen ander doel dan kijken en zijn, en ik ben vreselijk jaloers op die jonge graaf, bimbo en depressies ten spijt.

maandag 3 mei 2010

English music

De mooiste dingen komen altijd ongevraagd, ongezocht, onverwacht. Toen ik vanmiddag de Abbey in Bath binnenliep was dat met het doel het dak en de toren te beklimmen, en zo een mooi gezicht op de Roman Baths te genieten zonder me in de drommen Bank Holiday toeristen daar beneden te hoeven begeven. Maar in het zonnige interieur van die helder lichte kerk begon net, zo bleek, het Bath University Chamber Choir aan zijn laatste concert van het seizoen, en snel genoeg waren toren, baden, stad en wereld vergeten. Als er in Engeland gezongen wordt kan Lorelei wel inpakken.

Tijd en verstand stonden stil bij de breekbare schoonheid van Eric Whitacre's Sleep, een hartverscheurend weefwerk van lumineus schrijnende kleine secundes. En aan het slot was er een toepasselijk en nauwelijks minder prachtig Nunc dimittis op tonen van Holst, waar de sopranen tegen het eind, in het saecula saeculorum de poorten van de hemel op een kier weten te forceren.

woensdag 10 maart 2010

Uitje

Er wordt vaak hoog opgegeven over de heilzame werking van een verblijf in de natuur. Maar voor mij ging er verleden week niets boven die lauw-muffe geur van metrogangen, en het genoegen anoniem mee te stromen in de drommende mensenmassa’s ettelijke meters onder de straten van een grote stad. Orde, efficiency, doelgerichtheid, beweging en leven. En boven de grond was het niet minder fijn, want daar lag Barcelona.

In die stad, of liever gezegd in een bodega een uurtje daarbuiten, werd de vijftigste verjaardag van vriend E. gevierd met een calçotada: een Catalaans eetfestijn met een hoofdrol voor de calçot, een kruising tussen prei en lenteui die we hier niet kennen. De calçots worden op een open vuur geblakerd, en dan in stapels op oude dakpannen geserveerd. De etensgasten pellen aan tafel de zwartverbrande vellen af, dopen het resterende deel in een sausje, en eten de ui dan op de wijze van een haring. Om al te grote kledingschade te voorkomen werd eenieder voorzien van een grote papieren slabber. De wijn vloeide rijkelijk (bij calçots drinkt men graag cava) en de hilariteit was groot.

Later die avond ging ik voor het eerst sinds vele, vele jaren weer eens echt uit, naar een disco, of zoals dat tegenwoordig heet, een club. De Mojito Club beviel me een stuk beter dan wat ik me herinner van de overspannen kliekjessfeer en rampetampende housedreunen waar mijn vervlogen uitgaansleven door werd gehinderd. Hier was het oud en jong, ho en he, dik en dun, opgedirkt en casual, mooi en lelijk, allemaal samen zonder aanzien des persoons, de genoeglijkheid gecomplementeerd door zonnige Zuid-Amerikaanse sambadeunen. Aan de voorzijde van de dansvloer posteerde zich op zeker moment een meneer die bewegingen ging voordoen, waarop het hele dansende gezelschap zonder morren tot een eensgezinde line dance over ging.

De zondag was voor meer ingetogen vertier, en dan toch maar de sublimiteiten van de natuur. Daarin voorzag de berg Montserrat voortreffelijk, met zijn bizarre rotspartijen en kartelige hanekam. "Welch Felsenabgrund mir zu Füssen…", klonk het in mijn hoofd, omdat ik nu eenmaal net het laatste deel van La Grange's Mahler biografie lees. Verlaten, vervallende kluizenaarskapelletjes zweefden op precaire rotsrichels hoog boven weidse verten (Heilige Anachoreten gebirgauf vertheilt, gelagert zwischen Klüften). Kinderlijk blij werd ik van al dat moois.

Aan het eind van de middag was er nog net tijd om de stand van zaken op te nemen bij de Sagrada Familia, die ik in tien jaar niet meer had gezien. Het kerkgebouw is inmiddels rondom gesloten, overkapt, en hier en daar al voorzien van glas-in-lood. Het middeleeuwse van deze onderneming, die zich met onverstoorbaar anachronisme in de 21ste eeuw voortzet. vind ik fascinerend. Ook het kinderlijk megalomane ontwerp beneemt me de adem: lichtende wolken tegen de voorgevel die het Credo uitschreeuwen over urbi et orbi; een vijf-armig kruis op de top dat van honderd zeventig meter hoogte felle lichtbundels de verten inschiet – elk themacasino in Las Vegas valt erbij in het niet.

Het lijkt een laat muziekstuk van Messiaen, maar dan in steen – alleen heel devote katholieken kunnen zulke schaamteloze kunst verzinnen. Intussen blijft het gebouw natuurlijk een godsonmogelijk lelijk gevaarte (zoals veel muziek van Messiaen ook). Strakke gotiek botst tegen typisch Gaudiaanse knekelhuisvormen. Maagdelijk witte, splinternieuwe gevels steken ongemakkelijk af tegen muren die al honderd jaar verwering achter zich hebben. De geboortegevel lijkt op een enorme rococodruipkaars, terwijl de Lijdensgevel op pijnlijke wijze 'Jaren '50' schreeuwt. Straks, als de voorgevel klaar is, zullen de onderzijdes van zestien lantaarns als grote, lubberige memmen neerhangen boven de bezoeker. En het interieur doet nog het meest denken aan een decor uit een vroege serie van Star Trek. Je kunt er van alles van vinden, van dit project, maar je kunt er niet omheen. Het domineert het stadsgezicht met een onverbiddelijke, dwingende aanwezigheid. Het was het eerste en het laatste herkenbare stukje Barcelona dat ik zag in de bus van en naar het vliegveld.

Bij Arc de Triomf, wachtend op de bus, zat ik in een warme voorjaarszon en krijsten de parkieten, onzichtbaar, in de palmbomen. Ik stelde me voor dat een buitenaardse bezoeker, niet beter wetend, naar huis zou kunnen berichten dat aan sommige aardse pleinen lange, dunne, onbeweeglijke, van weid uitwaaierende groene haardossen voorziene wezens staan, die op schrille, luide toon met elkaar converseren.

maandag 13 juli 2009

Hof van Eeden

Groene vingers heb ik nooit gehad, wat niet zo erg is als je alleen maar twee balkons hebt die omgeven zijn door groen waar anderen voor zorgen. Maar ik ben dol op mooie tuinen. Vooral die van de Engelse variant, die aardse paradijzen op mensenmaat. Over zulke tuinen heb ik metterjaren aardig wat boeken verzameld, en die zit ik nu naarstig te verslinden, avond aan avond, op mijn bovenbalkon, tot de nachthemel boven me staat en het licht van de schemerlamp redding moet brengen.

Tuinen zijn het mooist natuurlijk als je er doorheen wandelt, maar de gefotografeerde tuin heeft toch enkele voordelen. Bijvoorbeeld dat de foto nog wel eens gemaakt is op een sprookjesachtig verstild uur waar ik het niet in mijn hoofd zou halen uit bed te komen om door een tuin te wandelen – ik ben één keer, ooit, om half vijf opgestaan voor een bewolkte zonsopgang boven de Grand Canyon, en dat was dan ook meteen the bloody limit. Heel de dag koppijn gehad. Ook fijn aan foto’s is dat de idylle vakkundig is ingekaderd en dus wars van de rafelranden waar ze in werkelijkheid vaak in vervliegt: een rij pylonen door de struiken heen geglimpt; het suizen van een nabije snelweg; een legioen medeliefhebbers die op verantwoorde schoenen de zorgvuldig berekende vergezichten doorkruisen; of, zoals in Osterley Park, elke anderhalve minuut een achttiende-eeuw-dodend vliegmasjien dat rakelings overlangs raast van nabij Heathrow – we zagen er zelfs de Concorde overkomen, dat kon toen nog, met alle duizelingwekkende decibellen van de later bestrafte hoogmoed.

Met overgave neem ik de prachtige beelden in me op, stilletjes hopend op een paar van die plekken misschien toch nog te komen (pace de statistieken) – en intussen spookt steeds die dichtregel van Frederik van Eeden door mijn hoofd: “D’Aard was zoo licht toen ik moest scheiden, en zooveel schooner dan ik wist.”

zaterdag 30 mei 2009

Sceptred isle

Oog in oog met de Engelse countryside moet ik altijd denken aan de woorden van Stevens, de butler uit The remains of the day: er mogen landen zijn met veel oppervlakkig spectaculairder landschappen, maar het Engelse landschap op zijn best bezit kwaliteiten die zulke andere landschappen altijd missen.

I would say that it is the very lack of obvious drama or spectacle that sets the beauty of our land apart. What is pertinent is the calmness of that beauty, its sense of restraint. It is as if the land knows of its own beauty, of its own greatness, and feels no need to shout it. In comparison, the sorts of sights offered in such places as Africa or America, though undoubtedly very exciting, would, I am sure, strike the objective viewer as inferior on account of their unseemly demonstrativeness.
Daarom moet het ook niet Wales zijn, niet Schotland, waarover mensen altijd beginnen als je zegt dat je het Kanaal gaat oversteken - die streken hellen al teveel over naar het platte spektakel. Nee, Engeland zelf: één bijna ononderbroken pastorale idylle, een landschap op mensenmaat.

We waren in York, waar we in de Minster vrolijk werden van een serie verrassende grafmonumenten. Pa en ma voor eeuwig samen in een Elizabethaanse poppenkast; een bisschop zo wulps dat je hoopt dat die bolle engeltjes voldoende afstand houden; maar mooist van al de eulogie over wijlen Anne Thompson, die een waarlijk onvergelijkelijke vrouw moet zijn geweest. Vergroot de middelste kiek uit en lees zelf...




En verder was de stad natuurlijk een onuitputtelijke bron van koekblik-cliché's.

Toen was het country house time, big time. Castle Howard lag dreigend onder dramatische wolkenluchten en toonde door de dag al zijn stemmingen. En dan die tuin; ik heb toch aardig wat plekken gezien op de wereld, veel meer dan butler Stevens zou goedkeuren, maar nooit een die je meer dan deze het gevoel bezorgt de Hof van Eden te zijn binnengewandeld.

Aan het eind van de middag verlaagden we ons tot een rit in het parktreintje dat grote delen van de tijd het zicht op de voorgevel ontsiert; ik wilde graag nog een kijkje nemen beneden aan de heuvel, voor een ultieme Brideshead view. En zowaar, er stond op de goede plek een hek open. Toegegeven, het feit dat er geen pad te bekennen was en dat er allerlei bouwmaterialen achter lagen had een vermoeden kunnen wekken dat het misschien niet de bedoeling was dat we daar kwamen, maar je bent toerist of je bent het niet. Dus liepen we een van de smalle grasstrookjes op die de wateren voor het huis doorsnijden, en tjonge dat was het waard:

Het duurde best lang, terwijl ik daar stond te kijken en te kieken en mijn reisgenote een broedende fuut van zijn nest jaagde, voordat verderop een grote zwarte jeep stopte waaruit een meneer kwam die vastberaden op ons afliep. "I do appreciate that the gate was open, and the person who left it open will get rapped over the knuckles tomorrow, but..." Nog nooit heb ik zo'n vriendelijk standje gehad. Je zou het zo weer doen.

Toen we weg gingen trokken duistere donderwolken al vonkenschietend over de verre horizons van de Howardian Hills, een magnifiek gezicht! 's Avonds, terug in York, aten we erg lekker in Harville's Restaurant, Fossgate, waar we een onvergetelijke Chileense Chardonnay voorgezet kregen zo barok als Vanbrugh hem niet had kunnen bedenken.

En voort ging het, van schilderachtig York naar het helemaal stuitend pittoreske Stamford, waar we bij Burghley House pardoes midden in The Antiques Roadshow belandden. Wat de pret niet drukken mocht.

In de neurotisch goed verzorgde B&B was de zeep mango, de shampoo olijf en de douchegel gember, zodat je de badkamer uitkwam geurend als een verse salade.

Een volgend uitstapje leidde naar Belvoir (spreek uit 'beaver') Castle, een neogotisch fantasiespektakel dat in de buurt van Grantham op een hoge heuvel het landschap tot kilometers in de omtrek domineert. Niet alleen fysiek stegen we naar hogere regionen; tegelijk belandden we na de graven van Howard en de markiezen van Burghley hier in hertogelijke sferen.

En tot slot was er Kedleston, een Robert Adam stalenboek van formaat neergevleid in een grote schapenweide.

Je snapt het niet, hoe zo'n land de bakermat kan zijn van de bierslurpende semi-hooligans die 's avonds de boot terug naar Europoort bevolkten...

zaterdag 30 augustus 2008

Huisbezoek

Paleizen bouwen hebben de Hollanders nooit gekund. De enige keer dat het goed lukte was het helemaal geen paleis, maar een gemeentehuis. Verder is het knusse kleinschaligheid troef; hoogstens, wanneer het dan toch wat groter moest, werd een rijtje knusse, kleinschalige huizen tegen elkaar aan geplakt, kijk maar naar Het Loo. Soestdijk heeft al helemaal weinig vorstelijks. Het ziet er eerder uit als een deftig sanatorium of een rusthuis voor oud-Indiëgangers. Maar goed, de voorgevel heeft in elk geval nog een soort statige eenheid, en de armen van de colonnades rekken het geheel voor Nederlandse begrippen (en met Nederlandse kostenefficiëntie) tot grote weidsheid op.

De achterkant daarentegen is een regelrechte ramp; die lijkt nog het meest op een straatje in België waar de bewoners er niet gehinderd door bouwverordeningen en welstandscommissies vrolijk op los hebben gefantaseerd. De symmetrie is aan alle kanten overhoop gehaald met jaren ’60 erkers, brandtrappen, dakkapellen, en als hoogtepunt twee grote, ouderwets moderne doorzonramen voor de werkkamers van Juliana en Bernhard. Die bieden, dat moet gezegd, dan wel weer een spectaculair uitzicht op de prachtige tuin; een juweeltje van landschapskunst op zijn Engels waarvan als enig minpunt te bedenken is dat het aanschurkt tegen twee druk bereden wegen.

Hoe ik dat allemaal weet, hoor ik u denken; ben ik soms bij de Oranjes op de koffie geweest? Een beetje wel, ja, want tegenwoordig kan dat. Soestdijk staat leeg sinds Bernhard de tijdelijke voor de eeuwige jachtvelden heeft verwisseld. De Staat, die het gebouw in eigendom heeft, heeft zich drie jaar de tijd gegund om te verzinnen wat in vredesnaam de bestemming moet worden van het pand – denken van staatswege gaat nou eenmaal traag. Intussen wordt het paleis uitgebaat als museum. Dat betekent niet dat iedereen zomaar kan binnenlopen, daar is, zo vertelt de brochure, het kwetsbare interieur niet tegen bestand (iets waar je je na zoveel jaren Bernhard en zijn jachtmaatjes en onafzienbare hordes Oranje kleinkinderen toch een beetje over verbaast). Rondkijken in Soestdijk is net zoiets als eten bij Jonny Boer: zorgen dat je er op tijd bij bent met reserveren. Dan mag je mee in een van de vier groepjes van vijftien gelukkigen die elke dag van de Soester naar de Baarnse vleugel worden geleid door een gids die je vertelt dat je nergens aan mag komen en nergens tegenaan mag leunen. Een genoegen dat op zijn hoogst 56.160 geïnteresseerden mogen smaken, reken maar uit.

Het is meer dan de moeite waard. Ten eerste omdat het gewoon leuk is eindelijk eens te zien wat er aan de andere kant van dat iconische, jarenlang bedefileerde bordes is (een wit marmeren vestibule met aangrenzend twee beschilderde kamers waar respectievelijk jassen werden opgehangen en cadeaus werden verstouwd). Maar meer nog omdat Soestdijk een aantal stijlkamers van onverwachte allure herbergt; het is vooral de invloed van tsarendochter Anna Paulowna geweest die het huis heeft verrijkt met, bijvoorbeeld, een eetzaal en balzaal van internationale klasse. Op andere plekken is het dan weer plat-Hollands; waar Engelsen of Fransen diepzinnige allegorieën zouden hebben ontworpen om een gedenkkamer mee te versieren, liet de Hollandse koning gewoon “Quatre-Bras” op het plafond kalken. Aardigheidjes als de achter een deurkozijn verborgen groeistreepjes van ettelijke generaties Oranjes, de sobere maar mooie art deco familie-eetzaal, met bijpassende dienkeuken met klapstoeltjes voor de lakeien, en de telefooncentrale, keukens en zilverkamers in het souterrain houden daarnaast de herinnering wakker aan het levende huis dat Soestdijk zo recent nog was. Snel gaan kijken, eind 2009 gaat de deur dicht en wat er daarna gebeurt weet niemand.

From Russia...

Mocht iemand zich nog zorgen maken, ik heb het allemaal weer overleefd. Terug uit Rusland; - het land waar de hakken even hoog zijn als de decolletées diep; waar je paspoort een heel eigen loopbaan begint via ontelbare loketten waar allerlei lieden er stempels in moeten zetten of formuliertjes aan moeten toevoegen, zodat je meteen in je kraag gepakt kan worden wanneer je er toch met staatsgeheimen vandoor gaat, want geef het maar toe, dat is waar elke buitenlander op uit is; Rusland, waar in de protserige sterrenhotels het marmer en verguldsel je pijnlijk tegemoet blinkt, maar niemand ooit bedacht heeft dat het wel handig is een lichtknopje te maken naast het bed; waar het geavanceerde, elektronische kassasysteem van de bar niet verhindert dat de uiteindelijke rekening in langdurig en diepgaand overleg tussen vijf serveersters moet worden opgemaakt aan de hand van aantekeningen in een schoolschriftje; Rusland, waar de P een R is, de N een I, de B een V, maar soms ook een U, en waar het alfabet van A tot 3 loopt.

Wandplaat in een leslokaal

Het was leuk. Want de morsigheid, wansmaak en chaos ten spijt wonen er, anders dan vaak gedacht wordt, buitengewoon aardige mensen die, arm als ze zijn, de gewoontes van welgemanierdheid en gastvrijheid nog niet hebben opgegeven, en die je in tegenstelling tot vijfennegentig procent van de Nederlanders (optimistische schatting) boeiend en met kennis van zaken kunnen onderhouden over de historie en kunst van hun land.

zondag 29 juni 2008

Het noorden

Ik was in Groningen. Pas voor de vierde keer in mijn leven, en voor het eerst om er buiten de stad rond te kijken. Noord-Groningen, om precies te zijn. Ver, ver weg. Groot en leeg - big sky country waar je dreigende buien over peilloze afstanden langs de horizon ziet trekken, en waar dunne boomrijen evenzoveel eindeloos verspringende coulissen vormen. Een land omhangen met een waas van zachte melancholie, ongeveer zoals Vlaanderen, maar dan zonder de wanorde. De plaatsjes dragen Marten Toonder namen als Lutke Saaxum, Kleine Huisjes en Doodstil. Minuscule, dodelijk pittoreske gehuchten klitten rond ernstige, oeroude kerkjes gewijd aan iedere bestaande smaak van protestantisme. Beeldschone, pietepeuterige huisjes kijken uit op mateloze weidsheden, en je weet meteen dat je hier nooit zou kunnen wonen zonder een gestichtsvoorraad Prozac. Op de wierdes buigen oude bomen zich naar elkaar, en verbergen onder hun ontferming de borgen die hier voor kastelen doorgaan, kapsonesboerderijen vol met afpellend behang en rustieke pogingen tot grisaille. Het is een heel ander Nederland, en als u er nog niet geweest bent moet u er beslist eens gaan kijken.

Westeremden, Hervormd vrijgemaakte kerk






Westeremden, De Weem: museum Henk Helmantel


Westeremden, Dorpsweg


Westeremden, Kosterijstraat, voormalige gereformeerde kerk


Den Ham, Piloersemaborg


Leens, Borg Verhildersum